Οι αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1, όπως η σεμαγλουτίδη, η λιραγλουτίδη και η τιρζεπατίδη, αναπτύχθηκαν αρχικά για τη θεραπεία του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2. Σήμερα αποτελούν από τα πιο δημοφιλή φάρμακα παγκοσμίως, χάρη στην εξαιρετική τους αποτελεσματικότητα στον έλεγχο της γλυκόζης και στην απώλεια βάρους. Η έρευνα εξετάζει πλέον και άλλες πιθανές χρήσεις, με ιδιαίτερα ενθαρρυντικά πρώιμα δεδομένα για νευροεκφυλιστικές παθήσεις (π.χ. Alzheimer) και κάποιες μορφές καρκίνου.

Τι είναι το GLP-1; Το GLP-1 (Glucagon-Like Peptide-1) είναι μια ορμόνη που παράγεται κυρίως στο έντερο μετά τα γεύματα (και σε μικρότερο βαθμό στον εγκέφαλο). Οι κύριες δράσεις του είναι:

• Αύξηση έκκρισης ινσουλίνης μόνο όταν ανεβαίνει το σάκχαρο (γλυκόζο-εξαρτώμενη δράση → χαμηλός κίνδυνος υπογλυκαιμίας)
• Μείωση έκκρισης γλυκαγόνης
• Επιβράδυνση κένωσης στομάχου
• Ενίσχυση αισθήματος κορεσμού μέσω δράσης στον εγκέφαλο

Το φυσικό GLP-1 διασπάται πολύ γρήγορα (σε λίγα λεπτά), γι’ αυτό δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως φάρμακο.

Πώς λειτουργούν οι αγωνιστές GLP-1; Τα φάρμακα αυτά μιμούνται τη δράση του GLP-1, αλλά είναι ανθεκτικά στη γρήγορη διάσπαση. Δεσμεύονται συχνά σε αλβουμίνη (παρατεταμένη δράση), ενεργοποιούν τους υποδοχείς GLP-1 στο πάγκρεας, το έντερο και τον εγκέφαλο και επιφέρουν:

• Βελτιωμένο έλεγχο σακχάρου
• Μείωση όρεξης & σημαντική απώλεια βάρους (συνήθως 10-20%+ σε ένα έτος)
• Καρδιο-νεφρική προστασία (σε πολλές μελέτες)

Οφέλη & Προφυλάξεις

Κύρια οφέλη:

• Άριστος έλεγχος σακχάρου & μείωση επιπλοκών διαβήτη τύπου 2
• Σημαντική απώλεια βάρους & βελτίωση μεταβολικών παραμέτρων (λιπίδια, πίεση, λιπώδες ήπατος)
• Μείωση καρδιαγγειακού κινδύνου & νεφρικής δυσλειτουργίας (σε πολλούς ασθενείς)
• Έντονη διερεύνηση για νευροπροστατευτική δράση (Alzheimer, Parkinson) και πιθανή ωφέλεια σε ορισμένες μορφές καρκίνου (μέσω μείωσης φλεγμονής & παχυσαρκίας)

Συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες:

• Γαστρεντερικά (ναυτία, έμετοι, διάρροια) – συνήθως βελτιώνονται με τον χρόνο & αργή αύξηση δόσης.
• Απώλεια μυϊκής μάζας (συχνά 15-40% της συνολικής απώλειας βάρους) → φυσιολογική σε ταχεία απώλεια, αλλά χρειάζεται προσοχή σε ηλικιωμένους ή ήδη αδύναμους. Πρόληψη: επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης (1.6-2.2 g/kg) + τακτική άσκηση με αντιστάσεις
• Σπάνια: παγκρεατίτιδα, χολοκυστεκτομή, αφυδάτωση → πιθανή έμμεση επίδραση σε νεφρούς (π.χ. λίθοι από αφυδάτωση, όχι άμεσα από το φάρμακο)

Οι αγωνιστές GLP-1 αποτελούν σήμερα ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία στη μάχη κατά του διαβήτη τύπου 2 και της παχυσαρκίας, με συνεχώς διευρυνόμενες ενδείξεις. Η χρήση τους πρέπει να γίνεται υπό ιατρική παρακολούθηση, με προσαρμοσμένη δόση, σωστή ενυδάτωση και προσοχή στη διατήρηση μυϊκής μάζας.

Παρακολούθηση ασθενούς & απαραίτητες εξετάσεις:

 Η χρήση αγωνιστών GLP-1 απαιτεί τακτική ιατρική παρακολούθηση για αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας, διαχείριση παρενεργειών και πρόληψη επιπλοκών. Οι συστάσεις βασίζονται σε κατευθυντήριες οδηγίες (ADA 2025–2026, EMA/FDA) και την κλινική πρακτική.

Προτεινόμενο εργαστηριακό monitoring:

• Πριν την έναρξη (baseline): Γενική αίματος, HbA1c, λιπιδαιμικό προφίλ, ηπατικές & νεφρικές δοκιμασίες (κρεατινίνη/eGFR), ηλεκτρολύτες, TSH, ουρικό οξύ.
• Κάθε 3–6 μήνες (πρώτος χρόνος): HbA1c (κύριος δείκτης), λιπίδια, ηπατικές/νεφρικές δοκιμασίες, ηλεκτρολύτες (ιδίως αν υπάρχουν γαστρεντερικά συμπτώματα).
• Κάθε 6–12 μήνες ή ανάλογα: TSH, βιταμίνη B12 & D (σε μεγάλη απώλεια βάρους), πρωτεΐνη/αλβουμίνη (για μυϊκή μάζα).
• Άμεσα αν χρειάζεται: Αμυλάση/λιπάση (υποψία παγκρεατίτιδας), υπέρηχος κοιλίας (χοληδόχος κύστη), πλήρης έλεγχος ηλεκτρολυτών/νεφρικής λειτουργίας σε αφυδάτωση.

Συμβουλές για καλύτερη ασφάλεια:

• Επαρκής ενυδάτωση (2–3 λίτρα νερό/ημέρα)
• Διατροφή πλούσια σε πρωτεΐνη (1.6–2.2 g/kg) + άσκηση με αντιστάσεις για προστασία μυών
• Τακτική επικοινωνία με τον θεράποντα ιατρό

Οι αγωνιστές GLP-1 αποτελούν σήμερα ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία στη μάχη κατά του διαβήτη τύπου 2 και της παχυσαρκίας, με συνεχώς διευρυνόμενες ενδείξεις. Η χρήση τους πρέπει να γίνεται υπό στενή ιατρική παρακολούθηση, με εξατομικευμένο πλάνο εξετάσεων, σωστή ενυδάτωση και προσοχή στη διατήρηση μυϊκής μάζας.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία (ενημερωμένη Ιανουάριος 2026)

1. American Diabetes Association. 9. Pharmacologic Approaches to Glycemic Treatment: Standards of Care in Diabetes—2025. Diabetes Care. 2025;48(Suppl 1):S181–S206. (Κύριες συστάσεις για GLP-1 RAs, tirzepatide, καρδιο-νεφρική προστασία και monitoring.)
2. American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes—2026 (Summary of Revisions). Diabetes Care. 2026;49(Suppl 1):S6–S10. (Ενημερώσεις για χρήση σε type 1 diabetes, MASLD/MASH, heart failure και νεφρική νόσο.)
3. Perkovic V, et al. Effects of semaglutide on chronic kidney disease in patients with type 2 diabetes. N Engl J Med. 2024;391(2):109–121. (FLOW trial – νεφρική προστασία.)
4. Lincoff AM, et al. Semaglutide and cardiovascular outcomes in obesity without diabetes (SELECT trial). N Engl J Med. 2023;389(24):2221–2232. (Επέκταση σε νεφρική & μακροπρόθεσμη προστασία 2024–2025.)
5. Jastreboff AM, et al. Tirzepatide once weekly for the treatment of obesity. N Engl J Med. 2022;387(3):205–216. (SURMOUNT trials – βάρος, μεταβολικά οφέλη, lean mass απώλεια.)
6. Wilding JPH, et al. Once-weekly semaglutide in adults with overweight or obesity. N Engl J Med. 2021;384(11):989–1002. (STEP trials – απώλεια μυϊκής μάζας & πρόληψη.)
7. Gandhi A, Parhizgar A. GLP-1 receptor agonists in Alzheimer’s and Parkinson’s disease: endocrine pathways, clinical evidence, and future directions. Front Endocrinol. 2025;16:1708565. (Ανασκόπηση νευροπροστασίας, EVOKE trials σε εξέλιξη.)
8. Tang H, et al. GLP-1RA and SGLT2i medications for Type 2 diabetes and Alzheimer disease and related dementias. JAMA Neurol. 2025;82:439–449. (Πραγματικά δεδομένα για μείωση κινδύνου Alzheimer.)
9. Kosiborod MN, et al. Effects of semaglutide on symptoms, function, and quality of life in patients with heart failure with preserved ejection fraction and obesity. Circulation. 2024;149(3):204–216. (STEP-HFpEF – καρδιακή ανεπάρκεια.)
10. WHO Guideline on the use of glucagon-like peptide-1 (GLP-1) receptor agonists and GIP/GLP-1 dual agonists in the treatment of obesity in adults. 2025. (Συγκριτική αποτελεσματικότητα semaglutide, tirzepatide, liraglutide.)
11. Papatheodorou K, et al. Comparative Safety of GLP-1/GIP Co-Agonists Versus GLP-1 Receptor Agonists for Weight Loss: A Systematic Review. PMC. 2025. (Σύγκριση παρενεργειών, συμπεριλαμβανομένων χολολιθίασης & νεοπλασμάτων.)
12. Hölscher C. Incretin hormones GLP-1 and GIP normalize energy utilization and reduce inflammation in the brain in Alzheimer’s disease and Parkinson’s disease. CNS Drugs. 2025;39:1201–1220. (Μηχανισμοί νευροπροστασίας & πιθανά οφέλη σε καρκίνο μέσω φλεγμονής.)