🔍 Τι είναι η φλεγμονη?

Η φλεγμονή είναι μια φυσιολογική αμυντική αντίδραση του οργανισμού σε μία βλάβη, όπως μολύνση από βακτήρια ή ιούς, τραυματισμός ή βλάβη από χημικές ουσίες. Ο σκοπός της είναι να προστατεύσει το σώμα, να απομακρύνει τον ερεθιστικό παράγοντα και να ξεκινήσει την επούλωση των ιστών. Τα συμπτώματα της οξείας (άμεσης) φλεγμονής περιλαμβάνουν ερυθρότητα, πρήξιμο, θερμότητα, πόνο και απώλεια λειτουργίας στην περιοχή. Αν όμως η φλεγμονή παραμείνει για μεγάλο διάστημα (χρόνια φλεγμονή), μπορεί να γίνει μέρος του προβλήματος, προκαλώντας περαιτέρω βλάβη.  

🔥 Πώς ξεκινά η φλεγμονή — απλοί παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί

• Αναγνώριση του προβλήματος

Τα κύτταρα διαθέτουν ειδικούς υποδοχείς (PRRs) που αναγνωρίζουν:

• PAMPs (μόρια μικροβίων)
• DAMPs (σήματα από κατεστραμμένα κύτταρα)

• Έναρξη της αντίδρασης

Με την ενεργοποίηση των υποδοχέων παράγονται κυτταροκίνες:

• IL-1, TNF-α → έναρξη φλεγμονής
• IL-6 → παραγωγή CRP από το ήπαρ

• Στρατολόγηση κυττάρων άμυνας

Αγγεία διαστέλλονται και επιτρέπουν την είσοδο:

• ουδετερόφιλων
• μακροφάγων
• λεμφοκυττάρων

• Καταστροφή του επιβλαβούς παράγοντα

Τα κύτταρα της άμυνας καθαρίζουν μικρόβια και νεκρά κύτταρα.

• Απενεργοποίηση και επούλωση

Όταν το πρόβλημα λυθεί, η φλεγμονή πρέπει να “σβήνει” και ο ιστός να επουλώνεται.

Όταν αυτό δεν γίνει σωστά → χρόνια φλεγμονή.

🔹 Γιατί η χρόνια φλεγμονή είναι επιβλαβής 

Η  χρόνια φλεγμονή , αντί να προστατεύει, αρχίζει να καταστρέφει ιστούς και να προάγει παθολογικές διαδικασίες. Συγκεκριμένα: 

• Συνεχής βλάβη ιστών: τα κύτταρα του ανοσοποιητικού παραμένουν ενεργοποιημένα και προκαλούν μικρο-καταστροφές στους ιστούς.
• Ίνωση και ουλές: το σώμα προσπαθεί να «επιδιορθώσει» συνεχώς, οδηγώντας σε σκλήρυνση/ίνωση οργάνων.
• Δυσλειτουργία οργάνων: νεφρά, ήπαρ, πνεύμονες και αρθρώσεις επηρεάζονται από τη μακροχρόνια φλεγμονή.
• Προώθηση χρόνιων νοσημάτων: συμβάλλει στην αθηροσκλήρωση, το διαβήτη τύπου 2, τον καρκίνο, το Alzheimer, τα αυτοάνοσα νοσήματα.
• Εξάντληση του ανοσοποιητικού: το σύστημα «κουράζεται» και γίνεται λιγότερο αποτελεσματικό σε πραγματικές απειλές.

🧩 Φλεγμονή στα αυτοάνοσα νοσήματα

Στα αυτοάνοσα νοσήματα, η φλεγμονή δεν προκαλείται από μικρόβια αλλά από λανθασμένη ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού απέναντι στα ίδια τα κύτταρα του σώματος. Το ανοσοποιητικό τα «μπερδεύει» με ξένα και τα επιτίθεται.

Αυτό οδηγεί σε:

• Χρόνια, επίμονη φλεγμονή
• Συνεχή παραγωγή κυτταροκινών (IL-1, IL-6, TNF-α)
• Προοδευτική καταστροφή ιστών (αρθρώσεις, έντερο, δέρμα, θυρεοειδής κ.ά.)

Σε αντίθεση με μια λοίμωξη όπου η φλεγμονή είναι παροδική, στα αυτοάνοσα ο κύκλος «ερεθισμός → φλεγμονή → βλάβη» δεν σταματά αυτόματα.

Γι’ αυτό οι ασθενείς συχνά έχουν:

• αυξημένη CRP, ΤΚΕ, φερριτίνη
• ειδικά αυτοαντισώματα (ANA, anti-CCP, RF κ.ά.)

Η θεραπεία στοχεύει στο να “χαμηλώσει” αυτή τη λανθασμένη ανοσολογική επίθεση.

🧪 Οι βασικότεροι εργαστηριακοί δείκτες φλεγμονής

CRP – C-reactive protein

Ανεβαίνει γρήγορα σε βακτηριακές λοιμώξεις, τραυματισμό, ενεργά αυτοάνοσα.

ΤΚΕ – Ταχύτητα καθίζησης ερυθρών

Δείκτης χρόνιας φλεγμονής. Μπορεί να παραμένει αυξημένη ακόμη κι όταν τα συμπτώματα υποχωρούν.

Λευκά αιμοσφαίρια

• ↑ Ουδετερόφιλα → συνήθως βακτηριακά αίτια
• ↑ Λεμφοκύτταρα → ιογενείς λοιμώξεις
• ↑ Ηωσινόφιλα → αλλεργίες, παράσιτα

Προκαλσιτονίνη (PCT)

Βοηθά στη διάκριση σοβαρών βακτηριακών λοιμώξεων/σηψαιμίας από ιογενείς. Αυξημένη προκαλσιτονίνη υποδηλώνει έντονη φλεγμονή από βακτηριακή λοίμωξη.

Φερριτίνη

Πρωτεΐνη οξείας φάσης, αυξάνεται σε λοιμώξεις, αυτοάνοσα, πολύ έντονη φλεγμονή

🧭 Συμπέρασμα

Η φλεγμονή είναι ένας εξαιρετικά ρυθμισμένος μηχανισμός άμυνας, απαραίτητος για την επιβίωση, ο οποίος ορισμένες φορές μπορεί να προκαλέσει και βλάβη.  Οι εξετάσεις αίματος προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για το είδος και τη βαρύτητα της φλεγμονής και βοηθούν στον διαχωρισμό λοιμώξεων από αυτοάνοσες διεργασίες. Η κατανόηση της φλεγμονής — τόσο της φυσιολογικής όσο και της παθολογικής — αποτελεί βασικό κομμάτι της παθοφυσιολογίας και έχει άμεση κλινική εφαρμογή στην καθημερινή ιατρική πράξη σε όλες τις ειδικότητες.

📚 Βιβλιογραφία

1. Kumar, Abbas, Aster. Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease, 10th Edition. Elsevier, 2021.
2. Medzhitov R. “Origin and physiological roles of inflammation.” Nature. 2008.
3. Nathan C., Ding A. “Nonresolving inflammation.” Cell. 2010.
4. EFIS (European Federation of Immunological Societies). Position statements on inflammation and immune response, 2020–2024.
5. Chen L, Deng H, et al. “Inflammatory responses and inflammation-associated diseases.” Int J Biol Sci. 2018.
6. Marshall JC, et al. “Biomarkers of systemic inflammation.” Crit Care Clin. 2020.